Z Małopolska w II Wojnie Światowej

STAWARZ Aleksander Józef.    
Urodzony 7 lipca 1896 r. w Krakowie. Syn Mikołaja (kolejarza) i Eleonory z d. Gruca. Był uczniem seminarium nauczycielskiego. Należał do 9. drużyny skautowej w Krakowie. W sierpniu 1914 r. wstąpił do Legionów Polskich. Walczył w szeregach 5., a później 7. kompanii 2. Pułku piechoty Legionów. W 1915 r. skierowano go do Szkoły Podchorążych. W stopniu aspiranta oficerskiego wrócił na front. Wraz z II Brygadą Legionów przeszedł pod Rarańczą na rosyjską stronę frontu. W stopniu porucznika walczył pod Kaniowem. Po rozbrojeniu I Korpusu Polskiego gen. Józefa Dowbór-Muśnickiego przedostał się do Warszawy. Organizował przerzut ludzi do Dywizji Strzelców generała Lucjana Żeligowskiego. W listopadzie 1918 r. brał udział w rozbrajaniu Niemców. Zorganizował własny oddział i wstąpił z nim do Legii Akademickiej. Objął dowództwo 6. kompanii 36. pułku piechoty Legii Akademickiej. Brał udział w walkach o Lwów. W marcu 1919 r. przeniesiono go do 2. Dywizji Piechoty Legionów z zadaniem zorganizowania batalionu szturmowego. Od lipca 1919 r. ponownie walczył na froncie. Na czele kompanii szturmowej 2. pułku piechoty Legionów 9 i 10 lipca 1919 r. zdobywał Mińsk Litewski. Wyróżnił się w walkach pod Kalinówką. 8 sierpnia 1919 r. w walkach ulicznych w Mińsku zniszczył samochód pancerny. W listopadzie 1919 r. został awansowany na stopień kapitana. W lipcu 1920 r. awansowano go na stopień majora i przeniesiono na stanowisko dowódcy batalionu zapasowego 2. pułku piechoty Legionów. W pierwszych dniach sierpnia 1920 r. był zastępcą dowódcy Grupy Operacyjnej w Mławie, następnie wrócił do 2. pułku piechoty Legionów. W 1923 r. został przeniesiony do 78. pułku piechoty. W kwietniu 1926 r. został przeniesiony do 66. pułku piechoty, a następnie do 4. Dywizji Piechoty. W 1929 r. awansowano go na stopień podpułkownika i przeniesiono na stanowisko zastępcy dowódcy 50. pułku piechoty, a następnie 3. pułku strzelców podhalańskich. Od 1932 r. był dowódcą 1. pułku piechoty Legionów. Został awansowany na stopień pułkownika. W kampanii wrześniowej 1939 r. dowodził 2. Brygadą Górską „Nowy Sącz”. Po zakończeniu działań wojennych przybył do Krakowa. Był współorganizatorem Związku Czynu Zbrojnego. Po scaleniu tej organizacji ze Związkiem Walki Zbrojnej wszedł w skład Komendy Okręgu Związku Walki Zbrojnej Kraków. Używał pseudonimów „Baca”, „Leśniczy”, „Leśnik”, „Stary”. Zagrożony aresztowaniem w styczniu 1940 r. został przerzucony na stanowisko dowódcy Dywizji Podhalańskiej w Konspiracji, kierował nią z kwatery w Rabce. Został aresztowany w Rabce 28 stycznia 1941 r. Był torturowany w „Palace”, siedzibie zakopiańskiego gestapo, przez Wiktora Blaudego i Roberta Weissmanna. Po zakończeniu śledztwa przeniesiono go do więzienia w Wiśniczu. 5 lub 15 czerwca 1941 r. został wywieziony do KL Auschwitz, gdzie oznaczono go numerem 11513. Był współorganizatorem grupy konspiracyjnej w obozie.           
Zamordowano go 12 czerwca 1942 r. w KL Auschwitz, ciało spopielono.
Odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militari V kl (nr 1117), czterokrotnie Krzyżem Walecznych, Krzyżem Niepodległości, Złotym Krzyżem Zasługi.
Był żonaty z Marią Janiną (zmarłą 19 października 1942 r. w KL Auschwitz).     
Centralne Archiwum Wojskowe akta personalne VM 73-6707, AP 12143, AP 20380, AP 23838, KN 6.06.1931, KW 114/5-3193, AP 26551; Archiwum MHmK OP-420-1-96, Piwowarski Stanisław, Korespondencja w sprawie Józefa Kowalówki, s. 1; Dąbrowa-Kostka Stanisław, W okupowanym Krakowie, Warszawa 1972, s. 25; Filar Alfons, Leyko Michał, Palace - katownia Podhala, Warszawa 1970, s. 173; Gaweł Tadeusz, Pokłon tym, którzy tworzyli. . . Kraków 1999, s. 196;Mianowski Tomasz, Schroniska górskie w Karpatach Polskich w latach 1939-1945, Warszawa 1987, s. 87, 88; Pluta-Czachowski Kazimierz, Fundamenty konspiracji, „Kierunki” 1981 nr 37, s. 9; Pluta-Czachowski Kazimierz, Uderzenie okupanta, „Kierunki” 1984 nr 3, s. 7; Zając Stanisław, W pobliżu siedziby Hansa Franka, Warszawa 1986, s. 79;