Z Małopolska w II Wojnie Światowej

ZAWISTOWSKA Jadwiga.          
Urodzona 9 października 1898 r. we Lwowie. Córka Stanisława Sagańskiego i Michaliny z d. Sieckiej. Ukończyła szkołę powszechną i gimnazjum we Lwowie. Pracowała tam do wybuchu wojny jako urzędniczka. W okresie okupacji niemieckiej działała w siatce łączności AK na terenie Lwowa i jako płatnik w Okręgu Stanisławów. Używała pseudonimu „Jadwiga”. Następnie, po zajęciu kresów południowo-wschodnich przez wojska sowieckie, pozostała w konspiracji poakowskiej. W styczniu 1946 r. z fałszywymi dokumentami opuściła Lwów i wyjechała do Polski. Osiedliła się w Krakowie przy ul. Zalewskiego 8/1. Została zatrudniona jako urzędniczka w tamtejszym oddziale wojewódzkim Państwowego Urzędu Repatriacyjnego. W miejscu pracy prowadziła punkt pocztowy Eksterytorialnego Okręgu Lwowskiego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość mjr. Anatola Sawickiego „Cybulski” oraz wykonywała zadania łączniczki. Współpracowała z Janem Brodziszem, Marią Stefanią Kamińską, Olgą Emilią Lewandowską i Zofią Orlicz . Pomagała poszukiwanym przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego oficerom i żołnierzom Armii Krajowej z kresów południowo-wschodnich. Od kwietnia do maja 1946 r. brała udział w powielaniu podziemnej prasy wydawanej w krakowskim biurze Państwowego Urzędu Repatriacyjnego. Przez krótki czas przechowywała w domu matki archiwum komórki legalizacyjnej J. Brodzisza, działacza lwowskiego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. 7 listopada 1947 r. w wyniku wsypy wrocławskiej została aresztowana w Krakowie i przewieziona do aresztu śledczego Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego we Wrocławiu. 14 listopada sankcję prokuratorską podpisał kpt. Henryk Kubler z wrocławskiej Wojskowej Prokuratury Rejonowej. W czasie końcowego okresu śledztwa otrzymywała paczki żywnościowe od prof. Kazimierza Zipsera (prorektora Politechniki Wrocławskiej) i jego żony Heleny . Sprawę śledczą nadzorował osobiście gen. Grzegorz Korczyński, wiceminister Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. 10 lipca 1948 r. została przewieziona do wrocławskiego więzienia nr 1 przy ul. Kleczkowskiej i osadzona kolejno w celach nr 253 i 37 na oddziale III B w pawilonie I. Nadal była tam przesłuchiwana przez delegowanych śledczych chorążego Józefa Banaszka, chorążego Michała Haca i starszego referenta Józefa Strzemińskiego . Znajdowała się cały czas pod specjalną obserwacją referenta Szczepańca z więziennego działu specjalnego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Była represjonowana po raportach oddziałowej Rykowskiej . 11 listopada 1948 r. akt oskarżenia opracował ppor. Józef Nowicki z Wydziału Śledczego Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego we Wrocławiu. 30 listopada 1948 r. była sądzona w procesie członków komórki legalizacyjnej i łączniczek Eksterytorialnego Okręgu Lwowskiego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość (J. Brodzisz, O. E. Lewandowska, Maria Zajączkowska, Helena Gawęda, Agnieszka Königsman i Ludwika Stecura ). Została skazana przez Wojskowy Sąd Rejonowy we Wrocławiu pod przewodnictwem mjr. Romana Abramowicza na 8 lat więzienia. Później wyrok zmniejszono do 4 lat więzienia. Od 2 sierpnia do 5 września 1949 r. była leczona w szpitalu więziennym przy ul. Kleczkowskiej. 4 sierpnia 1950 r., wycieńczona i ciężko chora, została wysłana transportem do Fordonu i osadzona w celi nr 54. Tutaj była szykanowana na skutek raportów strażniczki Heleny Kleparskiej. 26 maja 1951 r. ponownie umieszczono ją w szpitalu więziennym.       
15 lipca 1951 r., po gwałtownym pogorszeniu stanu zdrowia, została przeniesiona pod eskortą do szpitala wojewódzkiego w Bydgoszczy przy ul. Marii Curie-Skłodowskiej 9 w celu przeprowadzenia operacji. Zmarła tam tego samego dnia o godz. 19. 10. z powodu „niewydolności krążenia, zapalenia mięśnia, zastoju płuc i obrzęków kończyn”. 19 lipca sekcję przeprowadził dr Majchrzak . Zwłoki wydano jej zięciowi Mieczysławowi Pacakowi.      
Była dwukrotnie zamężna. Po raz pierwszy z Bilińskim (brak bliższych danych). Drugi raz, od września 1946 r., z dr Tadeuszem Zawistowskim (1889-1950, urzędnikiem pochodzącym ze Lwowa, który w okresie jej uwięzienia czynił usilne zabiegi o zwolnienie jej z więzienia; zmarł podczas odbywania przez nią kary).
Okręgowa Komisja Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu - Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu: teczka więzienna J. Zawistowskiej, sygn. W 357; Archiwum Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu: akta śledczo-sądowe J. Zawistowskiej i in., sygn. 892/48, t. I-III; Archiwum Państwowe we Wrocławiu: akta nadzoru prokuratorskiego J. Zawistowskiej i in., sygn. Pr. II 2453; sygn. Pr. II 2457/48; Archiwum Śląskiego Okręgu Wojskowego: Sprawozdanie Wojskowej Prokuratury Rejonowej we Wrocławiu za październik 1948 r., opr. ppłk Antoni Lachowicz, sygn. 4767/11/55, t. II, k. 155; Centralne Biuro Adresowe, Kartoteka osobowa; Bombicki Maciej Roman, AK i WiN przed sądami specjalnymi, Poznań 1993, s. 323; Balbus Tomasz, Kamińska Maria Stefania [w:] Małopolski słownik biograficzny uczestników działań niepodległościowych 1939-1956. t. 5, Kraków 1999, s. 40; Szwagrzyk Krzysztof, Informator o dokumentach sądowo-więziennych z lat 1945-1956, Wrocław 1998, s. 64; Węgierski Jerzy, „Lwowskie” Okręgi WiN, „Zeszyty Historyczne WiN-u”, 1992 nr 1, s. 18;